سهیلا امیری
تاریخ مبارزات زنان کورد در راستای اتحاد ملی
تاریـخ کوردسـتان سرشـار از مبـارزات زنـان کـورد بـرای خلقـش بـوده اسـت. مبارزاتی که موجودیت یک خلق را رقم میزنند. ایسـتار مقاومتگـر و آزادیخواهـی زنـان کـورد برآمـده از این تاریـخ اسـت. بدون شک زنان قهرمانی همچون ظریفـه، دخـتر نقـدهای، بسـه،مینـا قاضـی، لیـلا قاسـم و سـارا، شیرین علم هولی و آرین میرکان و زنان دیگر چنین میراث عظیمی را برای ما به ارمغان گذاشتهاند. زنـان در تمامـی عصیانهـا و مقاومتهـای خلـق کـورد و مبـارزه در راسـتای اتحـاد ملـی و آزادی زنـان بـه شـکلی فعـال جـای گرفتـه و دارای نقـش مهمـی بودهانـد. در طول اینسالها آنان با هویــت و ارادهی خویــش در تمامی عرصهها جــای گرفتهانــد. اگــر امـروزه سـطح مبـارزات آزادیخواهـی زنـان در کوردسـتان ارتقـاء یافتـه و در دنیـا نیـز شـناخته شـده در سـایهی وجـود زنـان مبـارز در تاریخ اسـت. هـم اکنـون نیز در کوردسـتان مبـارزه در راسـتای انسـجام و اتحـاد ملـی کوردهـا و صیانـت از ارزشهای انسانی خویـش و در کنـار آن برساخت ملـت دمکراتیـک صـورت میگیـرد.
رهــبر خلــق کوردســتان، عبداللــه اوجــالان ســالها پیــش چنیــن پــروژهای را بــرای همگرائــی خلــق کــورد ارائــه داده و بــر ایــن اســاس در طول سالهای اخیر بــرای برگــزاری کنگــره ملــی خلــق کــورد و کنگــرهی ملــی زنــان آمادهســازی صــورت میگیــرد. چنیـن پروسـهای بـرای تمامی کوردسـتان مبین مرحلهای تاریخی اسـت. موفقیت در چنین موقعیتـی هم برای کوردهاو هم زنان دسـتاوردهای بزرگی به ارمغان خواهد آورد. همانگونه که زنان در برسـاخت سیسـتم ملت- دمکراتیک پیشـاهنگاند در فعالیتهـای اتحـاد ملـی نیـز بـا ادعـا و ارادهمندانـه پیشـاهنگی خویـش را تـداوم میبخشـند.
همانطــور کــه در بــالا بــدان اشــاره شــد شرکــت و حضــور زنــان در مبــارزات خلــق کــورد هــر زمــان بــوده و نمونه هــای بســیاری در تاریــخ وجــود دارد. بــه ویــژه زنــان کــورد بــرای کســب حقــوق ملــی و آزادی جامعــهی خویــش مبــارزه نمــوده و در بســیاری مــوارد هویتی ســازمانی کســب نمودهانــد. بــرای تشریــح ایــن واقعیــت، بــه بررســی ســازمانهایی کــه از ســوی زنــان کــورد تاســیس شــده، میپردازیــم
اولین سازمان زنان کورد، جمعیت تعالی زنان کورد
جمعیـت تعالـی زنـان کـورد در سـال ۱۹۱۹بـا پیشـاهنگی زنی از شـهر سـلیمانیه، دکـتر انجـام یلموکـی، در شـهر اسـتانبول تاسـیس شـد امـا در مـورد رئیـس جمعیـت اتفـاق نظـر وجـود نـدارد. مطابـق برخـی از منابـع، رئیـس ایـن سـازمان زنـی بـه نـام امینه بـود کـه در سـال ۱۸۶۸ متولـد شـد. امینـه در طـول حیـات خویـش به عنوان یـک زن کورد در راسـتای اتحـاد ملی و اینکـه کوردهـا هـم دارای حقوقـی مسـاوی هماننـد سـایر ملتهـا هسـتند، مبـارزه نموده و ایـن حقیقـت را هـر زمـان بـه زبـان آورده اسـت. شـخصیتی بـوده کـه در رسـانهها هـر زمـان در مورد اوگفتگـو وجـود داشـت و نامـش بـه عنـوان زن فمنیسـت کـورد در تاریـخ ثبـت شـده اسـت. بنابرایـن در جمعیـت تعالـی زنـان کـورد، امینـه جـای گرفتـه اسـت. اهـداف ایـن جمعیـت متفـاوت بـوده است، بعنوان نمونه احیـا و ارتقـای وضعیـت مدنـی و اجتماعـی زنـان یکـی از ایـن اهـداف بـوده اسـت. از دیگـر اهـداف اصلـی
جمعیــت تعالــی زنــان کــورد یــاری رســاندن و رهایــی زنان بیوه و کــودکان یتیمــی بودنــد کــه پــس از قتــل عــام ارمنیهــا دچــار وضعیــت فاجعهبــاری شــده بودنــد.
در راســتای تحقــق ایــن اهــداف روزنامــه، کتــاب و رســالههای مختلفــی منتــشر شــد. ایــن جمعیــت در مکانهــای متفاوتــی شــعب، کتابخانــه و ســالنهای گفتگــو افتتــاح نمــود و کنفرانسهایــی بــرای ســخنرانی اعضــای جمعیــت برگــزار و در کنــار آن تدریــس نیــز صــورت میگرفــت. اولیـن عملیـات جمعیـت، در میـدان سـلطان احمـد صـورت گرفـت. در ۲۱ژوئن ۱۹۱۹در انتهـای ایـن فعالیـت یکـی از رهـبران جمعیـت، خانم انجام یلموکـی در موردحقـوق مسـاوی کوردهـا هماننـد سـایر ملتهـا، پذیـرش موجودیـت کوردهـا و مبـارزه در راسـتای اتحـاد ملـی زنـان سـخنرانی نمـود. سـپس در نتیجـهی اعـمال فاشیسـتی ترکیــه، جمعیــت بســته میشــود. بعدهــا در باکــور کوردســتان تاســیس ســازمانهای
زنـان همچنـان ادامـه مییابـد. در سـالهای ۱۹۷۰احزاب کـورد بسـیاری تاسـیس شـد. گروههایـی از زنـان در بنیـان ایـن احـزاب کـه بـر اسـاس سوسیالیسـم بـوده، فعالیتهـای مسـتقل انجـام میدادنـد. یکـی از فعالتریـن ایـن گروههـا، سـازمان « رزگاری(رزگاری در زبـان کـوردی بـه معنـای رهایـی اسـت) بـود کـه پـس از گذشـت پنجـاه سـال از تاسـیس جمعیـت تعالـی در ۲۹نوامـبر ۱۹۷۷در آمـد بنـا نهـاده شـد. زنـان ایـن نهـاد بـه شـکلی فعالانه بـا سـخنرانی در مکانهـای مختلـف و رفـتن بـه خانههـا فعالیـت مینمودنـد
و بـا برگـزاری جلسـات در مـورد حقـوق کوردهـا و واقعیـت ملـی آنـان بحـث و گفتگـو مینمودنـد. آزادی کوردهـا از مبانـی اصلـی مبـارزات آنـان بـود؛ بـر ایـن اسـاس آمـوزش بـه زبـان مـادری را آغـاز نمودنـد. پـس از کودتـای ۱۲سـپتامبر ،۱۹۸۰زنانـی کـه هشـت مـارس را در آمـد «دیار بکر»جشـن گرفتـه بودنـد دسـتگیر نمودنـد. بعدهـا مبـارزات زنـان کـورد جهـت آزادی کوردهـا همچنـان تـداوم یافـت. هـر چنـد در ابتـدا در احـزاب سیاسـی فعالیتهـای زنـان بسـیار فعـال نبـود امـا پـس از سـالهای ۱۹۹۰بـه ویـژه در باکـور
کوردســتان در میــان احــزاب سیاســی، فعالیتهــای آنان ادامه پیدا کرد و تا کنون نیز در راســتای آزادی زنــان و اتحــاد کوردهــا پیــش رفتــه اســت
تداوم فعالیتهای اتحاد در روژهلات کوردستان
در روژهــلات کوردســتان نیــز خلــق کــورد بــرای آزادی و رهایــی، عصیانهــا، قیامهــا و مبــارزات بســیاری انجــام داده اســت. یکــی از ایــن مبــارزات، اعــلام جمهــوری مهابــاد اســت کــه بعــد از اعــلام ایــن جمهوریــت، بــا پیشــاهنگی مینــا قاضــی، همســر قاضــی محمــد فعالیتهــای مشــترک زنــان آغــاز شــد. مینــا قاضــی در تاریــخ زنــان کــورد و مبــارزه در راســتای اتحــاد آنــان دارای جایــگاه مهمــی اســت و گامهــای بســیار موثــری بــرای آگاهــی کوردهــا و آگاهــی از حقــوق زنان برداشــته اســت. مینــا قاضــی هیــچگاه از کــورد بــودن خویــش عقبنشــینی ننمــوده و پــس از بــه دار آویختــه شــدن قاضــی محمــد توســط دولــت وقــت ایــران، بــه شــکلی بســیار جــدی فعالیتهــای خویــش را تــداوم بخشــید و ادامهدهنــدهی ســنت مقاومتگــر زنــان اســت مینـا قاضـی در سـال ۱۹۰۸در شـهر مهابـاد متولـد شـده اسـت و در سـنین جوانـی بـا افـکار مبـارزه آشـنا شـد چـرا
کــه سرزمینــش تحــت اشــغال نیروهــای ســلطهگر بــود و در ایــن راه مبــارزات دشــواری انجــام داد. مینــا بــه همــراه همــسرش، قاضــی محمــد ســالها بــرای خلــق مهابــاد مبــارزه نمــود. در ســال ۱۹۴۶در اعــلام جمهوریــت مهابــاد بــه شــکلی فعــال حضــور یافــت و بــه همــراه قاضــی محمــد، مفــاد و اصولــی را امضــا نمــود. او بـا حضـور در محلههــا و خانههــا و گفتگــو بــا زنــان، آنــان را بــه مبــارزه دعــوت مینمــود و بــا ایســتادگی، تعییــن معیارهــای پوشــش زنــان از ســوی مــردان را رد نمــود، بعــد از اعــلام جمهوریــت در چهاردهــم مــارس ، ۱۹۴۶ســازمان اتحــاد زنــان کوردســتان را تاســیس نمــود. مینــا قاضــی بزرگتریــن نقطــهی ضعــف زنــان را کمبــود آموزشــهای ایدئولوژیــک میدانســت و بــرای فراگیــری خوانــدن و نوشــتن زنــان مراکــزی را بازگشــایی نمــود. مینــا بــه آمــوزش زنــان اهمیــت فراوانــی مــیداد و بدیــن ترتیــب در مقابــل حــل مســائل زنــان مسئولیت بسیاری بر عهده گرفت.مینـا کـه بـه عنـوان « دایه خانم» خلـق کـورد شـناخته میشـود بـه عنـوان مهمتریـن اعضـای ایـن جمهوری وظیفــهاش را بــه زیباتریــن شــکل بــه جــای آورد و بــا خلقــش از نزدیــک در ارتبــاط بــود. بــا رفتارهــای محبتآمیــز خــویش هیــچگاه در برابــر مــردم مهابــاد رفتــاری رئیس مآبانــه نداشــت و چنیــن رفتــار میهندوسـتی شـامل کـودکان نیـز میشـد. مینـا خانـم تمامـی پولهـا و طلاهـای صنـدوق خویـش را بـه قاضـی محمـد و صنـدوق مهابـاد میبخشیـد. بدیـن ترتیـب زنـان فـداکار و باگذشـت مهابـاد بـا تحـت تاثیـر قـرار گرفـتن از ایـن اقـدام مینـا خانـم، طلاهـای خویـش را بـه بانـک کشـور بخشـیدند. همانطـور کـه بـا مشـاهدهی صفحـات تاریـخ میبینیـم،مهابـاد نیـز \بعـد از اعـلام جمهوریـت، مـورد تعرضـات و تهاجـمات ذهنیـت تـک تیـپ قـرار گرفـت. متاسـفانه پـس از اعـلام جمهوریـت، مـردم مهابـاد در برابـر نیروهـای خارجـی شکسـت خـورد و در شــانزده آذر ۱۳۲۵منحــل شــد. علیرغــم تحــت تعقیــب و هــدف قــرار گرفــتن خانــواده، اقــوام و نزدیــکان، مینــا قاضــی فــرار نکــرده و بــه مبــارزهی خویــش ادامــه داد. مینــا خانــم بــا وجــود اینکه کــه ۸۵ســال سن داشــت دســتگیر شــده و تحــت شــکنجههای فراوانــی قــرار گرفت امــا ماننــد هــر زمــان از مبــارزه عقب نشــینی نکرد. زنــان بسـیاری از روژهـلات کوردسـتان هماننـد مینـا قاضـی بـرای خلقـش مبـارزه نمودهانـد. بلکـه نـام بسـیاری از آنـان را ندانیـم امـا در سـایهی وجـود آنهـا مـا هـم امـروزه بـه عنـوان یـک زن، مبـارزهای اجتماعـی و ملـی پیـش میبریـم. همانطــور کــه در بــالا بــدان اشــاره شــد بلکــه مبــارزات محــدود بــه یــک بخــش بــوده و البتــه دارای ابعــاد ناکافـی و ناقـص باشـد و بـه اقتضـای زمـان اندیشهّهای متفـاوتی وجـود داشـته امـا بـا ایـن وجـود بـه تحت لوای هویت ملی فعالیتهــای ارزشــمند و مهمــی بــرای مــا بــه عنــوان میــراث باقــی مانــده اســت. پرچــم مبارزاتــی کــه از پیشــاهنگان تاریــخ بــه مــا محــول شــده تنهــا در یــک بخــش محــدود نبــوده و در تمــام بخشهای کوردســتان مبــارزهای بــزرگ بــه پیــش مــیرود و آزادی زنــان نیــز بخشــی از ایــن مبــارزه اســت. مــا بــه عنــوان زنــان کــورد بایســتی بــه ایــن مهــم آگاه باشــیم کــه پاســخ بســیاری از مســائل مــا در رهگــذر اتحــاد و انســجام اســت. بنابرایــن بایســتی نــزد یکدیگــر گــرد آمــده، ســخنان یکدیگــر را شــنیده و بدانیــم مــا زنــان همگــی بخشــی از یــک کل هســتیم و بایــد بــا هــم حرکــت نمائیــم. بدیــن دلیــل اتحــاد ملــی برایــمان از نــان و آب حیاتیتــر اســت. بــا ایجــاد اتحــاد ملــی، قــادر خواهیــم بــود بــه عنــوان زنــان کــورد بــه شــکلی بســیار نیرومنــد در میــان خلقهــای دنیــا قــرار گیریــم. بایســتی در تاریــخ خویــش تعمــق نمــوده و بــا نیــرو گرفــتن از تاریــخ، بــرای ایجــاد اتحــاد ملــی پیشــاهنگی نماییــم
مطالب مرتبط
