ماه شرف خانم اردلان متخلص به مستوره اردلان(،1184ــ 1227هجري خورشيدي) ـ(1805ــ 1848م،) شاعر، نويسنده و از تاریخنگاران شرق كوردستان است. وي در شهر سنندج در خانوادهی اهل فرهنگ «قادري» به دنيا آمد. او از شاهزادگان دربار اردلان بود. زبانهای كوردي، فارسي و عربي را نزد پدرش ابوالحسن بيگقادري آموخت. خانوادهاش به تحصيل و تربيتش همت گماشتند و برخلاف سنت ديرين و جاري زمان، ماه شرف خانم را همسطح با مردان به آموختن علوم متداول زمان تشويق و ترغيب نمودند. ديري نگذشت كه اين زن توانمند و بااستعداد در رديف اديبان و سخنسنجان قرار گرفت.
ماه شرف خانم در هفدهسالگی بهاجبار به عقد و ازدواج خسرو خان فرزند امانالله خان بزرگ درآمد. حاصل اين ازدواج،سه فرزند دختر و سه پسر بود. مستوره خانم اردلاني كه زني اديب، شاعر و در حوزهی تاريخ و سياست توانا بود توانست كه بر زندگي خسرو خان بسيار مؤثر باشد. او بيشتر اوقات خود را به مطالعه، سرودن شعر و نوشتن تاريخ میگذرانید. ماه
شرف خانم در ميان شاعران فارسیزبان با «يغماي جندقي» ارتباط شعري داشت و با «سيد عبدالرحيم مولوي» كه از بزرگان مكتب شعر گورانيست، آشنا بود. سيد عبدالرحيم مولوي مدام او را تشويق به نوشتن شعر كوردي ـ گوراني میکرد. اشعار مستوره به سبب پختگي ادبي، استحكام و زيبايي شعري، در ميان مردم كوردستان ارزشي خاص پيدا نمود. در منطقهی اردلان نشين كوردستان، تا آن تاريخ و بعدها، سرودن شعر كوردي ــ سوراني ـ مرسوم نبود. مستوره باذوق و قریحهی شاعرانهاش توانست با سرودن قصائد نغز و غزليات زيبا با شاعران نامدار زمان خود مقابله نموده و نيز در تاریخنویسی پا بهپای مورخين در عرصهی وقایعنگاری جلوه نمايد. «ميرزا علیاکبر منشي» ديوان غزليات مستوره را بیست هزار بيت دانسته است. همسرش خسرو خان اردلان حاكم امارت بود و با مرگ وي امارت اردلان با تهديد و دخالتهای حكومت قاجار روبرو گرديد. با هجوم قاجار به امارت اردلان در سدهی ۱۹ستوره همراه با خانوادهاش به امارت در سليمانيه كوچ كردند. در يك تذکرهی شعر كوردي چاپ عراق آمده: «جنازهی مستوره را از سليمانيه به نجف انتقال دادند» شاعر بزرگ و تاریخنگار كورد؛ مستوره اردلان باهمت در راستاي مبارزه با هرگونه بیعدالتی، نابرابري، انکار هویتی خلقها و بهویژه هويت زنان كورد گامهای راسخي برداشته و بیوقفه در تلاش براي همه گیرکردن اين مبارزه در سطح جامعه و بهویژه جامعهی كورد برآمده است. او هرگز با نگرشي كه وقايع و رويدادهاي روزانه را از تحميل سیاستهای آسيميلاسيون حاكمان بر كوردستان، مجزا سازد، ننگريسته و جهت ریشهیابی صحيح آن و چارهيابي مسائل به خواندن، درك و نوشتن آنها پرداخته است. همچنين با آگاهي بردانشی كه حاكمان جهت آسيميلهنمودن جامعه و ارزشهای تاريخي و فرهنگي آن، همواره خلقها را مورد تهاجمات ايدئولوژيك، سياسي و فرهنگي خود قرار میدهند، با تأمل و تعمیق یافتن در اين عرصهها و جهت افشاي سیاستهای ذهنيت مذكور به بازتعريفي از آنها پرداخته است. مستوره اردلان حوزهی ادبيات را به حوزهی انديشه و عرصهی تلاش براي دستيابي به جايگاه و نقش ارزشمند زن در جامعه تبديل نمود. برخوردار گشتن از سطح آگاهي و لزوم همبستگي و همدلي زنان جامعه بهویژه زنان جامعهی كوردستان همواره بهعنوان دغدغهی فكري، شاعر و اديبي همچون مستوره اردلان بوده است. درواقع معضلات موجود در جامعه و بهویژه نگرش تبعیضآمیز جامعه به زنان از ديرباز تاكنون، لزوم شناخت و مبارزه را بیشازپیش ضروري میگرداند. از همين روست كه نقش شخصیتهای فكري جامعه، شاعران و روشنفكران در برابر ذهنيت نهادینهشده و مقابله با آن را نبايد ازنظر دور داشت. بیشک كساني همچون مستوره اردلان و آثار وي بهعنوان الگوي زنان جامعه بهویژه در حوزهی ادبيات و فرهنگ، ارزش اجتماعي به شمار رفته كه میبایست جامعه کوردستان و بهویژه زنان در حفظ آن تلاش نموده و در راه خلق ارزشها فعاليت نمايند
مطالب مرتبط
