ریبهر ئاپو
بهشی چوارهم(کوتایی)
کاتێک پراکتیکى هاوژیانى ئازاد پێشدهخهین خاڵگهلێکى گرنگ جێگاى باسن که پێویسته لهلایهن ژن و پیاوهوه رهچاو بکرێت. ئهو پێویستیانه بهو شێوهیهى خوارهوه دهستنیشان دهکهین که دهبێت ئهو ژنه ئهنجامى بدات که دهرفهتى ژیانى ئازادى ههیه یاخود خوازیاره ئهو چانسه بهدهست بینێت:
أـ ئهو هاوبهشى یان پشکدارییه زایهندییهى ژن لهگهڵ پیاو ئهنجامیدهدات تهنیا تێربوونێکى جهستهیى رووت نییه، پێویسته پێشتر بزانێت رووبهڕووى چڕنوکى هێز و دهسهڵاتێک دهبێتهوه: وهک ئهوهیه لهناو قهفهسدا لهگهڵ پڵنگ بخهوێت. بهتایبهتیش دۆخى برسێتى و دیلى پڵنگهکهى ناو قهفهس لهوانهیه رێگا خۆشکهربێت که پیاو بهشێوهیهکى کوشندهبر چڕنووکهکانى بهکاربێنێت. پێویسته ژن زۆر بهچاکى بزانێت کاتێک لهمیانهى پهیوهندى هاوسهرگیرى کلاسیکهوه جارێک کهوته ناو قهفهسهوه بهئاسانى و بهسهلامهتى دهرناکهوێت؛ باجهکهى یان گیانى دهبێت یاخود ئهویش دهبێت به مێ پڵنگێکى رادهستبوو. شێوهى پڵنگى مێینهش نوێنهرایهتى ژنى بهپیاو بوو دهکات؛ ئهوهش قێزهون و چهپهڵه. پهیوهندى زایهندى نێوان پیاوى ههژموونگهرا و ژنه پیاوانیهکهى تهواو رادهستى بووه رۆڵى سهرهکى دهبینێت له روودانى ئهو قێزهونى و چهپهڵیهدا. لهکاتێکدا پیاوان به سهرفرازییهوه رۆژى “دڕاندنى پهردهى کچێنى” ژن بهسهر دهبن، هۆکارهکهى تێربوونى ئارهزوو (دیاردهى جهستهیى) نییه، بهڵکو پشکى ئهو پهیوهندییهیه له دروستبوونى پهیوهندى دهسهڵات ـ کۆیلهدا. دڕاندنى پهردهى کچێنى سهرهتاى مهحکومکردنى ژنه به کۆیلایهتى بێکۆتاوه. رێگا لهپێش ههستى دهسهڵات و سهردارى دهکاتهوه. ئهوهش ماناى سهلماندنى پیاوێتى دهبهخشێت. دواتر ئهو رێبازه لهسهر کوڕه لاوهکانیش پهیڕهو دهکرێت. دامهزراوهى کۆیلایهتى لهسهر ههردوو رهگهزیش پهیڕهوکراوه. هێندهى پیاو بهپهرۆشنهبوونى ژنان و رانهکردنیان بهدواى پهیوهندى زایهندیدا پهیوهندى بهدامهزراوهى کۆیلایهتیهوه ههیه. چالاکى زایهندى که بهشێوهیهکى بێ سنوور لهلایهن مۆدێرنیتهى سهرمایهدارییهوه زیادکراوه، بهرفراوانترین ئامرازى کۆیلایهتییه که بهسهر جۆرى مرۆڤدا سهپێنراوه؛ رێگا لهپێش دهرفهتێکى بێ سنوورى دهسهڵات و چهوسانهوه دهکاتهوه. ههڵوێستى بهگومانى زۆربهى ئایینهکان بهرامبهر بهو پهیوهندییه واتاداره، پهیوهندى بهرێخۆشکردن بۆ کهوتن، چهپهڵى و دهرکهوتن له حهقیقهتهوه ههیه.
ب ـ ئهگهر لهدۆخى هاوسهرێتیهکى هاوتادا نهبێت، پێویسته ژن ئاگادار بێت که پیاو بهردهوام به سایکۆلۆژیاى پڵنگ رهفتار دهکات و ههر ساتێک بۆ راوکردنى نێچیرهکهى ئامادهیه، پێویسته بهگوێرهى ئهوهش شێوازى جموجۆڵ و رهفتارى خۆى دهستنیشان بکات. کاتێک پیاوى پڵنگى دهرفهت ببینێت، واته ئهو بهربهسته کۆمهڵایهتیانه دهرباز بکات که دێنه پێشهوه مسۆگهر چڕنوکێک له ژن دهوهشێنێت. لهو ساتهدا پیاوى دهسهڵاتگهرا هیچ پێوانێکى ئهخلاقىو پاساوێکى ویژدانى ناناسێتو خوازیاره ژن راو بکات. نه بهرگى ئایینىو نه یاسا هیچ یهکێکیان لهبهردهم ئهودا کۆسپ نین. پێویسته ژن ئاگادارى ئهو رهوشه بێتو بهگوێرهى ئهمه دابهزێته مهیدانه کۆمهڵایهتیهکانهوه. به مانایهکیتر به بێ گهرهنتى بهرگرییهکى خۆیى کارا بۆ مهیدانه کۆمهڵایهتیهکان دانهبهزێت.
ج ـ پێویسته زۆر باش بزانێت که لهمیانهى بهکارهێنانى پاره و ئهو رێبازانهى توندوتیژى که گوزارشت له هێزى دهسهڵات دهکهن، رێبازى نهرمیش که هێزى هونهر، لهسهرووى ههمووشیانهوه ئهدهبیات، پیشانیدهدات ئامانجى سهرهکى مۆدێرنیتهى سهرمایهدارى؛ ژن بکات به کۆیلهیهکى مۆدێرن. لهرێگاى دهسهڵاتهوه بێت یان بهڵێنه بهردهوامهکانى ئهشقهوه، مۆدێرنیته چهندین قات هێندهى پیاوى کۆمهڵگاى کۆن زیاتر بهرامبهر به ژن لهپێگهى هێزى هێرشبهر دایه. بهرامبهر بهو هێزه ترسناکهى باڵادهستى پیاو سهبارهت به بابهتى پاره و ئهشق به دواداچوون و لێگهڕینى ژن بۆ ژیانى ئازاد جگه له خهیاڵێکى پووچ هیچ واتایهکى دیکه نابهخشێت. بهو ههموو رهفتاره جوان و دڵسۆزیهیهوه چهنده ههڵوێست بنوێنێت و بهدواى هاوژیانى ئازاددا ههوڵ بدات، بهرامبهر بهپیاوى مۆدێرنیتهى دهستبهکار له دۆڕاندن رزگارى نابێت. واته ههموو رێگایهک بهرهو کۆیلایهتى مۆدێرنى ژنى دهبات.
د ـ وێڕاى تهواوى ئهو کۆمهڵگا پیاوسالارییه، ئهگهر ژن لهسهر ئازادى سووربێت، ئهوکاته پێویسته بهرگهى ژیانێکى تهنیایى مهزن یان زهحمهتیهکانى میلیتانێتیهک بگرێت که ههر ساتێکى پڕ له تێکۆشانى سۆسیالیستانه بهسهر دهچێت. تهنیایی بۆ دۆخه مارژینال و بێکاریگهرهکان جێگاى باسه. ههرچى ژیانى سۆسیالیستانهیه پێویستى به ژیانى مێخوداوهندى ههیه که لهگهڵ کلتوورى کۆنى مێخوداوهندیدا هاوتابێت. پێویسته ئهو خاڵه رهچاو بکات: یهکێک له خهسڵهتهکانى مێخوداوهندێتى هاوسهرگیری لهگهڵ پیاو نهدهکرد. وهک لهدیرۆکهوه ئاگادارین کاتێک پیاویش بوو بهخوداوهند شوێنپهنجهیهکى ئهوتۆى مێخوداوهند دیار نهمابوو. ئهوهى دهمێنێتهوه بهفریشته بوونه. بهڵام ئافرهتى فریشته نوێنهرایهتى ئهو ژنه بێهێزه دهکات که تۆزێک هێزى رهگهزى لهدهستداوه. رۆڵى ئهو چهشنه ژنه لهناو کۆمهڵگادا دۆخى پهیامبهرى تێپهڕ ناکات. شێوهى ئینانا ـ ئهفرۆدیتى میتۆلۆژیاش ههر یهکهو هێماى ژنێکى جیاوازتره؛ نوێنهرایهتى ئهو ژنه دهکات که هێشتا جوانى، سهرنجڕاکێشى رهگهزى و هێزى جهستهیى خۆى لهدهستنهداوه. ئینانا ـ ئهفرۆدیت بهسیفهتى مێخوداوهندى ئهشق ئهو فاکتهرهیه که پهیجوورى هاوژیانییه. ئهو فاکتهرهیه که هاوبهشێتى هاوژیانى ئازاد دهکات. پێویسته باش تێبگهین که فاکتهرێکى بهمجۆره تهنیا دهشێت پیاوێکى پرۆمۆتۆسى نیمچه ـ خوداوهند ـ مرۆڤ هاوژیانى بێت. لهدیرۆک و رۆژگارى ئهمڕۆشماندا ئهو فاکتهره یاخود پیاوه تهنیا دهشێت وهک شێوهیهک وێنابکرێت. بهرجهستهکردنیشى تهنیا دهشێت لهئاکامى تێکۆشان و جهنگاوهرێتیهکى نائاسییهوه بهدیبێت. تا خوداوهنده رووتهکان تێکنهشکێنێت که بههێزه مهترسیدارهکانى مۆدێرنیتهى سهرمایهدارییهوه چهکدارکراون ناتوانێت خۆى بئافرێنێت. ئهمه ئافراندنێکى زهحمهته بهڵام مهحاڵ نییه. سۆسیالیستبوونیش تاڕادهیهک لهمیانهى بهرجهستهکردنى شێوه و خهیاڵى ئینانا ـ ئافرۆدیت و پرۆمیتۆس بهدیدێت.
ئهو ههنگاوانهى پێویسته پیاوى پهیجوورى هاوژیانى ئازاد بیهاوێژێت دهتوانین بهمشێوهیه کورتیان بکهینهوه:
أ ـ ئهو پیاوه پێویسته بزانێت ئهو ژنهى بهرامبهرى قووت کراوهتهوه لهژێر سایهى شارستانى پێنج ههزار ساڵى و ههژموونگهرایى پێنجسهد ساڵهى سهرمایهدارى دووچارى ههلومهرجهکانى ههموو جۆره کۆیلایهتیهک هاتووه. تاکه رێگهچارهى ئهو ژنه بهرامبهر پیاوى پڵنگى ئهوهیه ببێته مێیینهیهکى پڵنگى. سهرجهم ستراتیژ و تهکتیکهکانى ژیانى بهشێوهیهکى ساتهوهختى لهسهر ئهو بنهمایه بونیادنراوه. ئهگهر بهپێچهوانهوه بیخوێنینهوه. ئهویش بهگوێرهى خۆى قهفهسێکى ههیه که خوازیاره هاوتا نێرهکهى تێدا بهند بکات. ئهگهر پیاو بهدواى هاوژیانى ئازاددا بگهڕێت، ئهوا رزگاربوونى له ستراتیژى و تهکتیکهکانى ئهم چهشنه ژنه بهلانى کهم هێندهى ژنه کۆیلهکه زهحمهته. رزگاربوون له ستراتیژ و تهکتیکهکانى ئهو چهشنه ژنه که بهسیفهتى دژه کۆیلایهتى دهیسهپێنێت بۆ ئهو پیاوهى بهدواى هاوژیانى ئازادهوهیه پێویسته بوارێکى لهپێشینهى تێکۆشان بێت، لێرهدا سهرکهوتوو نهبێت تهنانهت تاکه ههنگاوێکیش بۆ تێکۆشانى کۆمهڵگاى سۆسیالیستانه ناهاوێژێت.
ب ـ ئهو پیاوهى لهدۆخى هاوسهرگیری دایه پێویسته ئاگاداربێت که بهلانى کهم هێندهى ژن دووچارى کاریگهریهکانى دامهزراوهى کۆیلایهتى هاتووه. لهپێناو دهربازکردنى کاریگهرییه نهرێنیهکانى دامهزراوهکه لهجیاتى ماڵ پێویسته ئهو پیاوه بهردهوام بهدواى ژیانى سۆسیالیستیانهوه بێت و ههوڵى بۆ بدات. ژیان لهگهڵ ژنى کۆیلهدا ژیانێکى کۆیلایهتییه، ژیانێکى چهوته. دهربازکردنى کلتوورى سۆزانیخانهى تایبهتکراو پێویستى به سهرکهوتن لهبوارى دهستهبهرکردنى کلتوورى هاوژیانى ئازاد ههیه.
ج ـ پێویسته به شێوهیهکى ههمیشهیى و سهرکهوتوانه بهردهوام شهڕى نهفس بهرامبهر کلتوورى فریودهرى زایهندگهرایى مۆدێرنیتهى سهرمایهدارى ئهنجامبدرێت. ئهو ستراتیژو تهکتیکانهى لهپێناو تهسلیمگرتنى پیاو پێشخران به لانى کهم هێندهى دیلێتى ژن لهناوبهره. پێویسته لهبیر نهکهین له کاتێکدا له مۆدێرنیتهى سهرمایهدارى لهلایهکهوه پیاو تهنیا لهلایهنى بایۆلۆژیهوه بۆ پیاوێتیهکى زلکراو گۆڕاوه، لهلایهکى دیکهوه به ههموو کلتووره کۆمهڵایهتیهکهیهوه کراوه به ژن. له کاتێکدا پیاوى بایۆلۆژى رهگهزپهرست و زلکراو له لایهکهوه دهکرێته پڵنگ، له لایهکى دیکهوه لهمیانهى کلتوورى ژنانه (ژنى کۆیله) وه دهکرێت به پشیلهیهکى به کلتوور. ئهو پیاوێتیه تێکنهشکێنرێت که مۆدێرنیتهى سهرمایهدارى دهیسهپێنێت، ئهوا نابیت به سۆسیالیست و تێکۆشانى کۆمهڵگاى سۆسیالیستى ئهنجام نادرێت.
د ـ بهرامبهر تهواوى ئهو فاکتهره نهرێنیانه لهپێناو هاوژیانى ئازاددا؛ بهلانى کهم هێندهى ژنى ئازاد پێویستى بهتێکۆشانى پیاوى ئازاد ههیه. پیاوێتى ئازاد تهنیا لهمیانهى دهربازکردنى کهسایهتى ئهو پیاوه بهدیدێت که کۆمهڵگاى پیاوسالارى کردوویهتى بهکۆیله. پێویسته پایهى عاریفى (ألعلامة) بهدهست بێنێت که تا ئێستاش لهراستینهى کۆمهڵگاکهماندا پهسهندکراوه. بهو رادهیهى “مرۆڤ وهک پیاو لهدایک نابێت، بهڵکو مرۆڤ دهبێت به پیاو”، وهک پیاوى شارستانى لهدایک دهبێت، بهڵام دهبێت به پیاوى ئازادیش. لهو سهردهمهماندا تهنیا لهمیانهى زانست، فهلسهفه و مۆدێرنیتهى دیموکراتیکهوه خهیاڵى پیاوى پرۆمیتۆسى بهرجهسته دهبێت. پێویسته بهبایهخهوه تێبگات که میتۆلۆژیا، ئایین، فهلسهفه، زانست و هونهر لهپێناو ژیانن و سهرهکیترین رۆڵیشیان بهرجهستهکردن و ئاواکردنى هاوژیانى ئازاده، ههربۆیهش ئهوه بکات به ئهخلاق و ئهستاتیکا. هاوسهرێتییه هاوچهرخهکانى ئێستا بهردهوامى کلتوورى پلهدارى خانهدانێتى (کلتوورێکى نزیکهى حهوت ههزار ساڵییه) یه، بهو سیفهتهى سهرهکیترین بوارى ئافراندنى بههاکانى کۆمهڵگاى دهوڵهتییه، له بهرزترین ئاستدا بهشێوازى نامووس و نۆرم دهستدرێژى دهرخواردى کهسایهتى ژن و پیاو دراوه. پێویسته نهبوونى ئهشق، لێکجیابوونهوه و ههڵوهشانهوهى خێزان وهک ئاکامى کلتوورى لاقهکردن و دهستدرێژى ببینرێت که بهئامانجى دهسهڵات و چهوسانهوه له کهسایهتیهکان بارکراون. کۆمهڵگاى ئازاد و سۆسیالیست تهنیا لهلایهن ئهو کهسایهتیانهوه دهئافرێنرێت که بهرامبهر به کلتوورى لاقهکردن و دهستدرێژى سات بهسات به فهلسهفه، زانست، ئهخلاق و ئهستاتیکا بارکراوه. ئاشکرایه ئهو هاوژیانه ئازادانهى لهسهر ئهو بنهمایه ئاوا دهکرێن بهردهوام جوانى، راستى و چاکه بۆ تاک و کۆمهڵگا بهرههم دێنن.
ئهو ژیانه پهرچوویى و تهلیسماوییهى مۆدێرنیتهى سهرمایهدارى وێرانى کرد تهنیا لهمیانهى هاوژیانى ئازاد، کهسایهتییه سۆسیالیستهکهى و تێکۆشانه کۆمهڵایهتیهکهى بهدهست دههێنرێتهوه و دهتوانین هاوبهشێتى تێدا بکهین. لهو پێناوهشدا پێویسته ههر لهمنداڵیهوه، بهتایبهتیش کیژۆڵه بچووکهکانمان لهمیانهى زهنیهتى ئازادیهوه له دامهزراوهکانى مۆدێرنیتهى دیموکراتیهوه پهروهرده بکهین، لهرێگاى تێکۆشانى کۆمهڵایهتى سۆسیالیستى دیموکراتیانهوه جێبهجێى بکهین و وهک شێوازى ژیانمان پهسهندى بکهین، ئازادى بکهین و سهرکهوتوو بین.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
